Mechanisch bewaren: de nieuwe norm in agro

Buitenlucht biedt steeds minder zekerheid

Jarenlang was bewaring met buitenlucht de norm voor losgestorte aardappelen en uien. Natuurlijke buitenlucht werd gebruikt om producten te ventileren, drogen en koelen. Door veranderende weersomstandigheden brengt die afhankelijkheid echter steeds meer risico’s met zich mee. Dat leidt onnodig tot kwaliteitsverlies, hogere energiekosten en een lagere opbrengst.

“Veel bestaande bewaarschuren zijn gebouwd in een tijd waarin de eisen aan bewaring anders waren. Ze beschikken vaak uitsluitend over ondersteunende koeling en zijn niet optimaal geïsoleerd”, legt Henk uit. Tegelijkertijd wordt geschikte buitenlucht minder vanzelfsprekend beschikbaar. Dat maakt het lastiger om het gewenste bewaarklimaat te realiseren. Is de koelcapaciteit beperkt, dan wordt snel en gecontroleerd bijsturen steeds moeilijker.”

De grootste uitdaging begint al tijdens het inschuren

Veel bewaarproblemen ontstaan al tijdens het inschuren. Partijen worden vaak verspreid over meerdere dagen of zelfs weken in de schuur gereden en verschillen sterk in conditie. “De ene partij is droog, de volgende juist nat. Sommige aardappelen komen warm van het land, andere zijn al afgekoeld. Die verschillen moet je zien weg te werken.”

Wanneer verschillende condities naast elkaar worden ingeschuurd, ontstaan temperatuurverschillen en vochtproblemen in de totale opslag wat leidt tot een onrustige bewaring. Dat vergroot de kans op ziekteontwikkeling, kieming en kwaliteitsverlies.

Gesloten bewaring creëert homogeen bewaarklimaat

Met een gesloten bewaarsysteem zijn ondernemers niet afhankelijk van de buitenlucht. Het klimaat wordt volledig gecontroleerd, waardoor alle partijen na het inschuren naar hetzelfde temperatuurniveau en vochtbalans worden gebracht. “Juist zo’n homogene partij vormt de basis voor een succesvolle, lange bewaring”, stelt Henk.

“Producten kunnen gelijkmatig worden teruggekoeld en in rust worden gebracht, waardoor de hele partij zich onder identieke omstandigheden ontwikkelt. Dat zorgt voor een stabiele bewaring met minder kwaliteitsverschillen, minder behoefte aan kiemremmers en een lager energieverbruik.”

Minder gewichtsverlies, meer verkoopbaar product

Een ander belangrijk voordeel van gesloten mechanische bewaring is het beperkte vochtverlies tijdens langdurige opslag. Bij traditionele bewaring met buitenlucht wordt regelmatig zuurstof aangevoerd. “Omdat de zuurstof het product activeert, produceert het product warmte en is extra koeling nodig om de verhoogde temperatuur weer te verlagen. Dat kost energie én leidt tot extra vochtverlies, dat door het afgeven van warmte verdampt. Tijdens langdurige bewaring kan dat vochtverlies oplopen tot 8 à 13%. In een gesloten bewaring voegen we alleen zuurstof toe als het product dat nodig heeft. Wat er niet in gaat, hoef je er ook niet uit te halen. Dat heeft direct een positieve invloed op het rendement.”

Snel drogen onafhankelijk van het weer

Door aanhangend vocht na het inschuren snel af te voeren, neemt de kans op verspreiding van ziektekiemen af. In een gesloten bewaring gebeurt dat onafhankelijk van de weersomstandigheden. Afhankelijk van de conditie waarin aardappelen of uien binnenkomen, zijn ze doorgaans binnen 2 tot 5 dagen oppervlakkig droog. Daarna begint het eigenlijke droog- en bewaarproces, waarbij gebruik wordt gemaakt van de energie die door het product wordt afgegeven aan de drogere lucht die erlangs stroomt.

Dat warme, droge buitenlucht altijd geschikt is om een bewaarplaats te drogen, is volgens Henk een misvatting. “Warme lucht kan juist condens veroorzaken wanneer die langs een koud product stroomt.” Hij vergelijkt dit met een koud glas op een warme vakantiedag: ondanks de droge lucht slaat condens op het glas. Hetzelfde gebeurt volgens hem met aardappelen. Het gevormde condens moet vervolgens weer worden verwijderd, wat extra energie kost, gewichtsverlies veroorzaakt en het risico op kwaliteitsproblemen vergroot.

Minder techniek aan gebouw, meer techniek in bewaring

Een gesloten bewaarsysteem vraagt om een andere inrichting van de bewaarschuur. Omdat geen buitenlucht hoeft te worden aangevoerd, zijn luchtluiken, luchtinlaatconstructies en bijbehorende regelinstallaties niet meer nodig. De investering verschuift daardoor van bouwkundige voorzieningen naar klimaatbeheersing en regeltechniek. Volgens Henk hoeft de totale investering in veel gevallen niet hoger uit te vallen dan bij een traditionele bewaarschuur.

Minder afhankelijk van kiemremmers

Ook de regelgeving speelt een steeds grotere rol. De beschikbaarheid van kiemremmingsmiddelen staat onder druk en toekomstige toelatingen zijn onzeker. Een goed beheersbaar bewaarklimaat wordt daardoor steeds belangrijker. “Wie minder afhankelijk is van chemische middelen, is beter voorbereid op toekomstige wetgeving én bespaart op behandelingskosten.”

Volgens Henk kan de besparing op kiemremmers voor een grote bewaarschuur oplopen tot ongeveer € 5.000 per behandeling, waardoor de jaarlijkse besparing € 20.000 of meer kan bedragen. Samen met een lager energieverbruik en minder kwaliteitsverlies zorgt dat ervoor dat een gesloten bewaarsysteem zich relatief snel terugverdient. Leidt de hogere productkwaliteit bovendien tot een betere opbrengst of verkoopprijs, dan neemt ook het financiële rendement verder toe.”